Әзірбайжан Бакуді азат етудің 107 жылдығын атап өтуде

Әзірбайжан Кавказ Ислам армиясының елдің астанасы Бакуді армян және большевик бандаларынан азат етуінің 107 жылдығын атап өтуде.

Әзірбайжандықтар осыдан 107 жыл бұрын бауырлас халқына көмекке асыққан түрік әскерінің қаһармандары мен Нури паша Киллигилді бүгінде құрметпен және алғыспен еске алуда. 1918 жылы 15 қыркүйекте Нури паша Киллигил басқарған әскер Бакуді азат етті, бұл жас Әзірбайжан үкіметіне 1918 жылдың 28 мамырынан бері отырған Гянджадан көшуге мүмкіндік берді. 1918 жылы 28 мамырда тәуелсіздігін жариялаған Әзірбайжан Осман империясымен алғашқы келісімге қол қойды.

1918 жылы 4 маусымда Батумиде Осман империясы мен Әзірбайжан Демократиялық Республикасы арасындағы Достық шартына қол қойылды, бұл Әзірбайжан үкіметінің шет мемлекетпен қол қойған алғашқы құжаты болды. Келісім екі мемлекет арасындағы саяси, құқықтық, экономикалық және әскери салалардағы достық қарым-қатынастарды дамытуды көздеді. Осы шарттың 4-тармағына сәйкес Әзірбайжан армян және большевик бандаларының басып алуына қарсы күресте Османлы үкіметінен көмек сұрауға құқылы болды.

Осман империясының Қорғаныс министрі Энвер пашаның ағасы 28 жастағы Нури пашаның күш-жігерінің арқасында Кавказ Ислам армиясы қысқа мерзімде құрылды. Оның құрамына Палестина майданынан Кавказға берілген 106 және 107-ші атқыштар және 56-артиллериялық полктар кірді. Гянджаға жақындаған соң Кавказ ислам армиясының қатары мыңға дейін әзірбайжан әскерімен толықты және әскер саны 12 мың адамға жетті.

Кавказ ислам әскері Гойчай, Салян, Агсу және Курдамирді большевик-дашнақ қарулы жасақтарынан азат етті. 1918 жылы 15 қыркүйекте 30 сағатқа созылған кескілескен шайқастан кейін Баку азат етілді. Қалада әскери шеру өтті. Бакулықтар Османлы армиясының сарбаздарын зор ықыласпен қарсы алды. 1918 жылы 30 қазандағы Мудрос бітім шартына сәйкес Османлы мемлекеті өз әскерін соғысқа дейінгі шекараларға шығаруға мәжбүр болды. Кавказ ислам әскері 16 қарашада Бакуден шықты.

Кавказ ислам әскері Әзірбайжан жерінде екі ай ғана болғанымен, республиканың аумақтық тұтастығын қалпына келтіруде және астананы Бакуге көшіруде шешуші рөл атқарды. Кавказ Ислам армиясы мен оның қолбасшысы Нури Паша әзірбайжандықтардың жүрегінде өшпес із қалдырды. Баку үшін шайқаста Кавказ Ислам армиясының 1130 жауынгері қаза тапты.

Бакуде, Шекиде, Шамахиде, Гойчайда, Курдамирде, Нефтчалада, Хаджигабулда және Губада түрік жауынгерлерін еске алуға арналған мемориалдық ескерткіштер бар. Әзірбайжан халқы бұл ескерткіштерді Кеңес өкіметі орнаған 70 жыл бойы қорғады.

Әзірбайжан астанасының әдемі бұрыштарының бірінде — Нагорный саябағында Кавказ ислам армиясының қаза тапқан батырларының символикалық бейіті бар түрік жауынгерлеріне арналған мемориал бар. Мемориалдық кешенде Анадолының барлық аймақтарындағы түрік батырларының есімдері бар: Едирнеден Карсқа дейін.

Бакудегі түрік жауынгерлеріне арналған мемориалда қаланың азат етілгеніне 107 жыл толуына орай салтанатты шара өтті. Іс-шараға Түрік Қарулы Күштері Бас штабының бастығы генерал-полковник Селчук Байрактароглу, Әзірбайжан Бас штабының бастығы генерал-полковник Керим Велиев, Солтүстік Кипр Түрік Республикасының Бакудегі Елшісі Уфук Турганер, Түркия елшілігінің кеңесшілері, Түркия азаматтары қатысты.

Салтанатты шара Түркия Республикасының мемлекеттік әнұраны мен Әзірбайжан Республикасының мемлекеттік әнұранын орындаумен басталды. Байрактароглу шәйіттер ескерткішіне гүл шоқтарын қойып, естелік кітапқа жазба қалдырды.

Генерал-полковник шейіттердің «бір халықтың екі бауырлас мемлекеті» арасындағы мызғымас көпір болғанын атап өтті. «Сіздердің арқаңызда біз Әзірбайжанның қайғысы мен қуанышын өзіміздікіндей сезінеміз», — делінген мәтінде.