Қазақстан мен Еуразиялық экономикалық одақ елдері трансшекаралық мемлекеттік сатып алудың цифрлық форматына өтуге дайындалуда
Мәскеу қаржы форумында Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы цифрлық трансформацияның жаңа кезеңі туралы маңызды шешімге қол жеткізілді. Еуразиялық экономикалық комиссияның (ЕЭК) Бәсекелестік саясаты және мемлекеттік сатып алулар департаментінің директоры Жанар Әдікова Еуразиялық экономикалық одақ елдері трансшекаралық мемлекеттік сатып алудың цифрлық форматтарына толығымен көшуге ниетті екенін хабарлады.
Әдікованың сөзі одақтағы экономикалық үдерістерді цифрландыруға арналған мамандандырылған панельдік пікірталас аясында болды. Ол толығымен электронды сатып алуға көшу жай ғана технологиялық жетілдіру емес, мүше мемлекеттердің басшылары қабылдаған «Еуразиялық экономикалық жол» декларациясында бекітілген негізгі құжатта бекітілген стратегиялық міндет екенін атап өтті.
Мемлекеттік сатып алу Еуразиялық экономикалық одақ экономикасының ең ірі сегменттерінің бірі болып табылады және одақтың жалпы ЖІӨ-нің 6-8%-ын құрайды. Тек 2024 жылдың өзінде бұл көрсеткіш 143,5 миллиард долларға жетті. Цифрландыру ашықтықты жақсартады, әкімшілік кедергілерді азайтады және одақтағы бизнестің бәсекеге қабілетті сауда-саттыққа қолжетімділігін кеңейтеді, деді Жанар Әдікова.
Негізгі жаңалықтардың бірі — трансшекаралық сатып алуды міндетті түрде электронды түрде жүргізу болмақ. Қазіргі уақытта мұндай тендерлер өтуі мүмкін, бірақ стандартталмаған: әр ел басқа елдердің қатысушылары үшін қиындықтар туғызатын өзінің IT-инфрақұрылымын пайдаланады. Еуразиялық экономикалық одақ туралы шартқа енгізілген жаңа түзетулер барлық мүше елдерді халықаралық сатып алуды тек цифрлық платформалар арқылы жүргізуге міндеттейтін бірыңғай ережелерді бекітеді.
Бірақ ең маңызды жаңалық – «электрондық дүкен» деп аталатын жаңа сатып алу тетігінің енгізілуі. Бұл орталықтандырылған цифрлық жүйе болады, онда мемлекеттік тапсырыс берушілер ұзақ мерзімді сауда-саттық процедураларын айналып өтіп, алдын ала келісілген шарттар бойынша стандартты тауарлар мен қызметтерді тікелей сатып ала алады. «Алдын ала таңдалған жеткізушілері, бекітілген бағалары және сертификатталған өнімдері бар онлайн платформаны елестетіп көріңіз. Тапсырыс беруші кәдімгі интернет-дүкендегідей қалаған тауарын таңдап алып, сатып алуды аяқтайды. Бұл процестерді айтарлықтай жылдамдатады, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін азайтады және бюджет қаражатының тиімділігін арттырады», — деп түсіндірді Әдікова.
Бұл формат қазірдің өзінде бірнеше Еуразиялық экономикалық одақ елдерінде, соның ішінде Қазақстан, Беларусь және Ресейде шектеулі сегменттерде – кеңсе тауарларынан медициналық жабдықтарға дейін сәтті қолданылуда. Енді оны одақ көлемінде үйлестіру жоспары жүріп жатыр.
ЕЭК мәліметінше, ұлттық заңнаманы талдау «электрондық дүкенге» деген көзқарастардың әртүрлі екенін анықтады: қатысушыларға қойылатын талаптарда, жеткізушілер тізіліміне енгізу тәртібінде, бақылау тетіктерінде сәйкессіздіктер бар. Осы теңгерімсіздіктерді жою үшін ЕЭК сарапшылары ұлттық реттеушілер өкілдерімен жұмыс істей отырып, бірыңғай одақтық нормативтік құқықтық актілерді әзірлеуде.
Мақсат – олардың шыққан еліне қарамастан, барлық компаниялар үшін әділ бәсекелестік алаңын құру. Егер белорус компаниясы жоғары сапалы жарықтандыру құрылғыларын шығарса, оның ресейлік немесе армяндық компания сияқты электронды каталогқа ену мүмкіндігі болуы керек, деп атап өтті Әдікова.
Бұл тәсіл одақ ішіндегі бәсекелестікті ынталандырып, шағын және орта бизнестің дамуына, экономикалық интеграцияны күшейтуге тиіс.
Ұзақ мерзімді перспективада Еуразиялық экономикалық одақ елдерінің барлық электрондық сатып алу платформалары бірыңғай цифрлық экожүйеге біріктіріледі деп жоспарлануда. Бұл автоматты түрде деректер алмасуға, қатысушылардың сенімділігін тексеруге, келісім-шарттың орындалуын бақылауға және сөз байласу немесе монополиялау әрекеттерін анықтауға мүмкіндік береді.
Сонымен қатар, сандық логистикалық интерфейстерді және жеткізу тізбегін есепке алу үшін блокчейн шешімдерін енгізу алдағы үш-төрт жылдағы келесі қадам болуы мүмкін.
