БҰҰ Иранға қарсы санкцияны қайта күшіне енгізді
10 жылдық үзілістен кейін Біріккен Ұлттар Ұйымы Иранның ядролық бағдарламасына байланысты оған қарсы санкцияларды қалпына келтірді. Біріккен Корольдік, Германия және Франция Тегеранды «ядролық шиеленісті жалғастыруда» және 2015 жылғы ядролық келісім бойынша өз міндеттемелерін бұзды деп айыптап, санкцияларды қалпына келтіруге бастамашы болды.
Санкцияларды қалпына келтіру механизмін Ұлыбритания, Германия және Франция 2025 жылдың тамызында іске қосты. Олар Иранды «ядролық шиеленістің жалғасуы» және ынтымақтастықтың жоқтығы үшін айыптады.
«Біз Иранды шиеленіске әкелетін кез келген әрекеттерден бас тартуға шақырамыз… Біріккен Ұлттар Ұйымының санкцияларын қалпына келтіруі дипломатияның аяқталуын білдірмейді», — деді Франция, Ұлыбритания және Германия сыртқы істер министрлері.
Министрлер Тегеран 2015 жылғы ядролық келісім бойынша өз міндеттемелерін «бірнеше рет бұзған» болғандықтан, санкцияларды қалпына келтіру процесін бастаудан басқа «таңдаулары жоқ» деп атап өтті. Атап айтқанда, олар Иранның Атом энергиясы жөніндегі халықаралық агенттікпен (МАГАТЭ) ынтымақтастықтан бас тартуын алға тартты.
Иран осы жылдың маусым айында Америка Құрама Штаттарының бомбалауынан кейін ядролық нысандарын тексеруді тоқтатты.
Иран Сыртқы істер министрлігі Біріккен Ұлттар Ұйымының санкцияларын «заңсыз» және «негізсіз» деп атады. Министрлік «өз халқының құқықтары мен мүдделеріне нұқсан келтіруге бағытталған кез келген әрекетке қатаң және пропорционалды жауап берілетінін» ескертті.
Reuters атап өткендей, санкциялар Иранға қару-жарақ эмбаргосын және уранды байыту және қайта өңдеу бойынша барлық әрекеттерге тыйым салуды, сондай-ақ ядролық қаруды жеткізуге қабілетті баллистикалық зымырандарға қатысты кез келген әрекетті, соның ішінде ұшыруды қамтиды.
Санкциялар сонымен қатар ондаған ирандық шенеуніктердің сапарға шығуына тыйым салу, ондаған ирандық жеке және заңды тұлғалардың активтеріне тыйым салу және Иранның ядролық бағдарламасында пайдаланылуы мүмкін кез келген нәрсені жеткізуге тыйым салуды қамтиды. Бұдан басқа, Иранға уран өндіруге немесе ядролық материалдар мен технологияларды пайдалануға байланысты басқа елдегі кез келген коммерциялық қызметте үлес алуға тыйым салынады.
2015 жылдың жазында Иран мен бір топ елдер (АҚШ, Ресей, Қытай, Ұлыбритания, Франция және Германия) санкцияларды алып тастаудың орнына Иранның ядролық бағдарламасын шектейтін Бірлескен жан-жақты әрекет жоспарына (JCPOA) қол қойды. 2018 жылы Америка Құрама Штаттары Дональд Трамптың бірінші мерзімі кезінде келісімнен шықты.
Келісім Біріккен Ұлттар Ұйымының snapback механизмін қамтиды. Бұл кез келген қатысушы елге Иран келісім шарттарын бұзды деп есептесе, барлық санкцияларды қайта бастауға біржақты бастамашылық жасауға мүмкіндік береді.
Алайда, Қытай, Пәкістан және Ресей санкцияларды тоқтату мерзімін ұзартуға дауыс берді.
Иран Сыртқы істер министрлігі: «Иран Ислам Республикасы бұл әрекетті халықаралық құқықты өрескел бұзу және жалғасып жатқан дипломатиялық күш-жігерге ауыр соққы деп санайды. Бұл қадамның салдары үшін толық жауапкершілік… Америка Құрама Штаттары мен үш еуропалық елге жүктеледі», — деді.
Қытай мен Ресей Біріккен Ұлттар Ұйымының Иранға қарсы санкцияларының «қайта енгізілуін» заңсыз деп санайтынын, оларды орындамайтынын және Біріккен Ұлттар Ұйымының санкцияларына қарамастан Иранмен әдеттегідей сауда-саттықты жалғастыратынын мәлімдеді.
