Өзбекстанда бірінші халықаралық Бейбітшілік форумы өтті
Бейбітшілікті нығайту саласындағы сарапшылар мен жетекші шетелдік дипломаттар этникалық құрамы әртүрлі Ферғана алқабындағы бейбітшілікті нығайтудың негізгі факторына айналған Орталық Азиядағы ежелден келе жатқан келісім дәстүрін жоғары бағалады.
Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстанда шамамен 17 миллион адам тұратын бұл ұлан-ғайыр аймақ ондаған жылдарға созылған шиеленістерден кейін табысты бейбіт құрылыстың үлгісі ретінде пайда болды. Орталық Азиядағы үш мемлекет басшыларының шешуші саяси ерік-жігері бейбітшілік пен тұрақтылықты қалпына келтіруге айтарлықтай үлес қосты.
Өзбекстан Президенті жанындағы Стратегиялық және өңіраралық зерттеулер институтының директоры Эльдор Арипов ағымдағы жылдың наурыз айында Худжанд қаласында «Мәңгілік достық декларациясы» мен «Мемлекеттік шекаралардың түйіскен нүктесі туралы» шартқа қол қойылуы ежелгі бейбіт қатар өмір сүру дәстүрін жаңғырту жолындағы маңызды қадам болғанын атап өтті.
«Ондаған жылдар бойы Ферғана алқабы күрделі қайшылықтар аймағы ретінде қабылданып келді. «Бүгінде ол тату көршілік, ашықтық және ортақ жасампаздық арқылы тарихи сенімсіздік мұрасын жеңудің үлгісіне айналуда», — деп атап өтті Эльдор Арипов.
«Ежелгі заманнан бері бұл алқап керуендердің, идеялардың, тілдер мен мәдениеттердің ашық тоғысқан жері болғанын есте ұстаған жөн. Бұл жерде әртүрлі халықтар ғасырлар бойы бірге өмір сүріп келеді және олардың айырмашылығына қарамастан, олар бір жерді, бір суды, бір күнді тату-тәтті бөлісті. Дәл осы тарихи өзара түсіністік кодексі олардың тепе-теңдігін табуға көмектесті», — деді Арипов.
«Ферғана жай алқап емес. Бұл Орталық Азияның айнасы. Бұл жерде тыныштық болса, ол бүкіл аймаққа тарайды», — деп қосты ол.
«Ферғана алқабы: бейбітшілік пен прогресс жолындағы күш-жігерді біріктіру» деп аталатын шара Қырғызстан Президенті жанындағы Ұлттық стратегиялық бастамалар институты, Тәжікстан Президенті жанындағы Стратегиялық зерттеулер орталығы және Тәжікстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының Азия және Еуропа елдерін зерттеу институтымен серіктестікте өтуде.
Форум БҰҰ, Шанхай ынтымақтастық ұйымы (ШЫҰ), Азиядағы өзара іс-қимыл және сенім шаралары жөніндегі кеңес (АӨСШК), Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы (ТМД), Еуропалық Одақ (ЕО) сияқты негізгі халықаралық ұйымдардың қолдауына ие болды. Шараға әлемнің түкпір-түкпірінен 300-ге жуық бітімгершілік күштері мен қақтығыстарды шешу бойынша сарапшылар қатысты.
Қырғызстан Президентінің Баткен облысындағы өкілетті өкілі Айбек Шаменов қауіпсіздік, су ресурстары, сауда, экология, мәдениет салаларына қатысты түйінді мәселелерді бірлесіп шешу қажеттігін атап өтті. Ол тек диалог, әріптестік және тұрақты өзара түсіністік арқылы ғана аймақта бейбітшілікті құруға және нығайтуға болатынын атап өтті.
Форумның ашылуында UNRCCA басшысы Каха Имнадзе, Еуропалық Одақтың Орталық Азия бойынша арнайы өкілі Эдуардс Стипрайс, ЕҚЫҰ жанжалдардың алдын алу орталығының директоры Кит Феарон, АӨСШК Бас хатшысы Қайрат Сарыбай және ШЫҰ Бас хатшысының орынбасары Хан Сохайл құттықтау сөз сөйледі.
Форумға Berghof Foundation (Германия), Martti Ahtisaari Peace Foundation (Финляндия), PeaceNexus Foundation (Швейцария), Стокгольм халықаралық бейбітшілікті зерттеу институты сияқты жетекші халықаралық бітімгершілік ұйымдары қатысты.
Форумда экономикалық мүмкіндіктерден бастап климаттық дағдарысқа байланысты өсіп келе жатқан тәуекелдер жағдайында әйелдер мен жастардың құқықтарын кеңейтуге дейінгі мәселелердің кең ауқымы талқыланды.
Бірінші Ферғана Бейбітшілік форумының қорытындысы бойынша Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстан арасында экономикалық, гуманитарлық және экологиялық салаларда бірлескен жобаларды әзірлеу үшін тұрақты алаң құрылады.
