Иранда жаппай наразылықтар жалғасуда, ел бойынша интернет өшірілген
Ирандағы экономикалық дағдарысқа байланысты басталған жаппай наразылықтар соңғы жылдардағы елдегі ең ауыр үкіметке қарсы демонстрацияларға ұласты. Билік ірі қалаларда интернет пен телефон байланысын өшірді. Наразылық білдірушілер режимді құлатуды және шахтың оралуын талап етуде.
CNN, BBC News және Reuters агенттіктерінің хабарлауынша, елдегі экономикалық жағдайдың нашарлауына байланысты басталған Ирандағы наразылықтар соңғы жылдардағы ең ауыр үкіметке қарсы демонстрацияларға ұласты.
9 қаңтар түні Иран қалаларында желтоқсан айының соңында наразылықтар басталғаннан бергі ең ірі митингілер өтті. CNN хабарлауынша, бұл билікті Тегеранда және басқа да ірі қалаларда интернет пен телефон байланысын өшіруге мәжбүр етті.
Адам құқықтарын қорғау топтарының мәліметі бойынша, наразылықтар Иран провинцияларындағы 100-ден астам қала мен елді мекенге таралған.
АҚШ-та орналасқан Адам құқықтары белсенділерінің жаңалықтар агенттігі (HRANA) кем дегенде 34 наразылық білдіруші мен сегіз қауіпсіздік күштерінің қаза тауып, 2200-ден астамы ұсталғанын хабарлады.
Бейсенбі күні кешке әлеуметтік желілерде жарияланған және BBC парсы қызметі растаған бейнежазбаларда наразылық білдірушілердің Иранның Жоғарғы көсемі аятолла Әли Хаменеидің биліктен кетуін және 1979 жылғы Ислам революциясында биліктен қуылған Иранның бұрынғы шахының ұлы Реза Пехлевидің оралуын талап етіп жатқаны көрсетілген.
Иранның екінші үлкен қаласы Мешхедтен түсірілген бейнежазбаларда наразылық білдірушілердің үлкен жолмен жүріп келе жатқаны көрсетілген. «Шах жасасын!» және «Бұл соңғы шайқас!» сияқты ұрандар естіледі.
Тегеранның солтүстігінде түсірілген кадрларда халықтың «Бұл соңғы шайқас!» деп айқайлағаны да көрсетілген.
Басқа бейнелерде Исфаханның орталығындағы қалада «Диктаторға өлім» (Хаменеиге қатысты), солтүстіктегі Бабол қаласында «Шах жасасын» және солтүстік-батыс Табризде «Қорықпаңыз, біз бәріміз біргеміз» деп айқайлаған наразылық білдірушілер көрсетілген.
Reuters растаған бейнеде Мешхедтегі наразылық білдірушілердің ту бағанасынан үлкен Иран туын алып, жыртып жатқаны көрсетілген. Басқа бейнежазбаларда Тегеранның Үлкен базарында наразылық білдірушілер мен қауіпсіздік күштері арасындағы қақтығыстар көрсетілген.
BBC News АҚШ-та тұратын Пахлеви ирандықтарды «көшеге шығып, талаптарын біртұтас майдан ретінде айқайлауға» шақырғаннан кейін наразылық күшейгенін атап өтеді. Ол сондай-ақ АҚШ президенті Дональд Трампқа «режимді жауапкершілікке тартқаны» үшін алғыс айтып, еуропалық көшбасшыларды да солай істеуге шақырды.
Иранның мемлекеттік БАҚ-ы бейсенбі күні наразылық акцияларының ауқымын төмендетті. Кейбір жағдайларда олар бос көшелердің бейнелерін жариялады, деп хабарлайды BBC News.
Трамп Иран билігі «адамдарды өлтіре бастаса» әскери араласумен тағы да қорқытты. «Мен оларға тәртіпсіздіктер кезінде жиі жасайтын адамдарды өлтіре бастаса және оларда бұл өте көп болса, біз оларға қатты соққы береміз», — деді ол Fox News-ке берген сұхбатында.
Иран президенті Масуд Пезешкиан бұған дейін қауіпсіздік күштерін бейбіт наразылық акцияларын басу үшін «барынша ұстамдылық танытуға» шақырған болатын. «Кез келген зорлық-зомбылық немесе мәжбүрлеу әрекеттерінен аулақ болу керек», — деді Пезешкиан мәлімдемесінде.
Хаменеи өз кезегінде өткен аптада «тәртіп бұзушыларды өз орындарына қою керек» деп мәлімдеді.
Ирандағы наразылықтар 2025 жылдың 28 желтоқсанында Тегерандағы дүкен иелерінің ереуілінен басталды. Олар Иран риалының АҚШ долларына қатысты күрт төмендеуіне наразылық білдірді, бұл инфляцияны жеделдетті. Көп ұзамай студенттер наразылықтарға қосылды және олар басқа қалаларға да таралды.
Иранда мұндай ауқымды демонстрациялар соңғы рет 2022 жылы болды, сол кезде ел Махса Аминидің мораль полициясының қамауында қаза табуынан кейін жаппай наразылықтар мен тәртіпсіздіктерге ұласқан болатын.
