Өзбекстан энергетика және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық саласында бірыңғай реттеуші орган құрады
14 қаңтарда Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиёев көтерме электр энергиясы нарығын құру және энергетика саласында жаңа нарықтық механизмдерді енгізу жұмыстары барысымен танысты.
Өзбекстанда жылына 10 миллион кВт/сағ-тан астам электр энергиясын тұтынатын көтерме тұтынушылардың тізімі жасалды. Бұл кәсіпорындар үшін көтерме нарықта сағаттық бағамен тікелей келісімшарттар бойынша электр энергиясын сатып алу механизмін енгізу ұсынылды.
Сондай-ақ энергетика және коммуналдық қызметтер салалары үшін бөлек реттеуші органдарды құру жұмыстары туралы есеп берілді. Халықаралық тәжірибені ескере отырып, бірыңғай реттеуші орган құру ұсынылды. Энергетика нарығын дамыту және реттеу агенттігі Өзбекстанда 2023 жылдың қазан айынан бері жұмыс істеп келеді, алайда ол газ нарығын реттемейді.
Мемлекет басшысы ұсыныстарды мақұлдап, энергия тиімділігін арттырудың, энергия ресурстарын ұтымды пайдаланудың және энергетика нарығында бәсекелестік орта қалыптастырудың маңыздылығын атап өтті.
Сонымен қатар, прокуратура мен ішкі істер органдарына энергетика, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық және энергия тиімділігі салаларында заңнамалық талаптардың қатаң сақталуын және жауапкершіліктің сөзсіздігін қамтамасыз ету, сондай-ақ «жоспарланған шаралардың сөзсіз орындалуын» қамтамасыз ету үшін жергілікті билік органдарымен тығыз ынтымақтастық орнату тапсырылды.
2024 жылдың қазан айында вице-премьер-министр Джамшид Кучкаров Өзбекстанда көтерме электр энергиясы нарығына 2027 жылы, ал газға 2028 жылы толық көшу жоспарланғанын жариялады.
2035 жылға дейінгі энергетиканы дамыту стратегиясын әзірлеген халықаралық консалтингтік фирма Boston Consulting Group (BCG) электр энергиясының көтерме пилоттық нарығын әзірлеу және іске қосу 2025-2026 жылдарға жоспарланғанын хабарлады.
Тарифтерді бекіту функцияларын 2025-2026 жылдары жаңа Энергетика нарығын дамыту және реттеу агенттігіне беру күтілуде.
Көтерме нарықта сағаттық баға белгілеуге көшу 2027-2028 жылдарға жоспарланған.
Анықтама
2020 жылдың сәуірінде Президент Шавкат Мирзиёев биржалық саудаға негізделген көтерме электр энергиясы мен табиғи газ нарығын құру жоспарын жариялады, бұл барлық қатысушылар үшін тең қолжетімділікті және ашық баға белгілеу механизмін қамтамасыз етеді.
Бұл сондай-ақ 2023 жылдың 28 қыркүйегіндегі «Энергетика секторын реформалаудың келесі кезеңін жүзеге асыру шаралары туралы» президенттің жарлығында көрініс тапты. Бұл құжат ашық бәсекелестік ортасы бар энергетикалық нарықты құрады.
2023 жылдың қазан айындағы кездесуде президент 2026 жылға қарай электр энергиясына деген сұраныс пен ұсынысқа негізделген еркін көтерме нарықты енгізу жоспарланып отырғанын мәлімдеді. Мемлекет басшысы нормативтік базаны әзірлеу, нарықтық инфрақұрылымды құру, энергетикалық жүйені төменгі деңгейге дейін цифрландыру және адами қателіктерді болдырмайтын бақыланатын нақты уақыт режиміндегі бақылау және деректерді жинау (SCADA) жүйесін енгізу қажеттілігін атап өтті.
Энергетика министрі Джурабек Мирзамахмудов сол кезде президент нормативтік базаны әзірлеу кезінде Түркияның тәжірибесін ескеру туралы тапсырма бергенін атап өтті.
Сондай-ақ, елдегі ғимараттардың көпшілігі 1960-1970 жылдары салынғаны және олар энергия шығынының жоғары деңгейінен зардап шегетіні атап өтілді.
Жиналыста: «Сондықтан әлеуметтік нысандар мен тұрғын үй аудандарының энергия тиімділігін арттыру бойынша ауқымды жұмыстар жоспарлануда. Биыл осы мақсаттарға 150 миллиард сом субсидиялар мен өтемақы бөлінеді», — делінді.
Әлеуметтік нысандардың энергия тиімділігін арттыруға халықаралық қаржы институттары мен жеке инвестицияларды тарту жоспарлануда, олардың саны елде 30 000-нан асады.
Мысалы, биылғы инвестициялық бағдарлама аясында 770 әлеуметтік нысан энергия тиімділігі стандарттарына негізделіп жаңғыртылады. Бұл мақсатқа жалпы сомасы 264 миллион долларды құрайтын халықаралық қаражат жұмылдырылады.
Жауапты лауазымды тұлғаларға ғимараттарды салу, жөндеу және қайта құру үшін энергия тиімділігі стандарттары мен тиімді ережелерді әзірлеу тапсырылды.
Аудандық жылыту мәселелері де талқыланды. Қазандықтар мен жылыту жүйелерін жаңғырту және оларды тұйықталған жүйеге көшіру аясында 400 жеке жылыту блогын орнату және кемінде 100 км жылу желілерін жаңарту жоспарлануда.
