Орталық Азияда Бірыңғай нарық құрылуда
Ташкентте «Орталық Азия – сенім, қауіпсіздік және тұрақты дамудың ортақ кеңістігі» ұранымен өткен VIII Орталық Азиялық сарапшылар форумында (ОАЭФ) Тәжікстан бірлескен өндірістік және энергетикалық жобалар арқылы аймақты интеграциялаудың ауқымды жоспарларын ұсынды.
Іс-шараның ашылу салтанатына Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Стратегиялық және өңіраралық зерттеулер институтының, Орталық Азия халықаралық институтының, Сыртқы істер министрлігінің басшылары мен өкілдері, Орталық Азия елдері мен Еуропалық Одақтың Өзбекстан Республикасындағы елшілері, Орталық Азиядағы алдын алу дипломатиясының өңірлік орталығының басшысы қатысты.
Іс-шара бағдарламасы өңірлік ынтымақтастықты тереңдету перспективаларын қарастыруды және көп қырлы өзара іс-қимылды ілгерілету бойынша нақты шараларды анықтауды қамтыды.
Форумды ашқан Эльдор Арипов ОАЭФ аймақтық ынтымақтастықты нығайту үшін «жаңа идеяларды тудыратын зертханаға» айналып отырғанын атап өтті.
«Жаңа Орталық Азия: аймақтық әріптестік архитектурасын жетілдіру» форумының бірінші сессиясы аясында Түрікменстан Сыртқы істер министрлігі Халықаралық қатынастар институтының сарапшысы Бекдурды Амансарыев баяндама жасады. Ол бүгінде Орталық Азия жай ғана географиялық аймақ емес, саяси диалог, экономикалық интеграция және гуманитарлық жақындасу үшін қалыптасып келе жатқан кеңістік екенін атап өтті.
Түркіменстандық сарапшы Түркіменстанның аймақтың дамуына елеулі үлес қосып отырған негізгі салаларына, атап айтқанда, бейбітшілік пен қауіпсіздік, көлік-логистикалық байланыс, энергетика, су мәселелері, экология және гуманитарлық ынтымақтастыққа кеңінен тоқталды.
Баяндаманы қорытындылай келе, Б.Амансарыев Түркіменстанның тұрақты бейтараптығы оқшаулануды білдірмейтінін, бірақ бітімгершілік бастамалар үшін алаң қызметін атқаратынын атап өтті. Ел Орталық Азиядағы бауырлас мемлекеттермен байланыстарды одан әрі нығайтуға, диалогты дамытуға және әділ және тұрақты өңірлік интеграцияның жаңа моделін қалыптастыруға үлес қосуға дайын екенін растайды.
Форумға Орталық Азия елдерінің 100-ден астам сарапшылары, дипломаттары мен мемлекеттік қайраткерлері, сондай-ақ соңғы жеті жылда алғаш рет ЕО, АСЕАН, Солтүстік кеңес, Ресей және АҚШ мамандары жиналып, аймақтың халықаралық маңыздылығын атап өтті.
Тәжікстан экспортқа бағытталған интеграцияланған өндіріс тізбегін құруға шақырды. «Агроөнеркәсіп кешеніндегі, жеңіл және тамақ өнеркәсібіндегі, сондай-ақ тау-кен өнеркәсібіндегі өнеркәсіптің дамуы өңірлік қосымша құнды қалыптастыруға мүмкіндіктер ашады», — деді Тәжікстан Президенті жанындағы Стратегиялық зерттеулер орталығы директорының бірінші орынбасары Ораз Муртазодазода.
Бұл тәсіл Орталық Азияны шикізат жеткізушіден әлемдік нарықтарда сатылатын дайын өнім өндірушіге айналдыруы мүмкін.
Тәжік тарапы энергетикаға ерекше көңіл бөлді. Тәжікстанның Өзбекстандағы Төтенше және Өкілетті Елшісі Абдужаббор Рахмонзода негізгі инфрақұрылымдық жобаның аяқталуы туралы хабарлады: 2025 жылы Қырғызстан мен Тәжікстанның энергетикалық жүйелерін байланыстыратын CASA-1000 электр беру желісінің құрылысы аяқталды.
«Бұл жоба біздің елдерімізге жазда артық электр энергиясын Ауғанстан мен Пәкістанға экспорттауға мүмкіндік береді», — деп атап өтті дипломат. Бұл аймақтың энергетикалық қауіпсіздігін нығайтып қана қоймай, жаңа табыс көздерін ашады.
Өзбекстан Орталық Азияны логистикалық хабқа айналдыруды, біртұтас энергетикалық нарық құруды, бірлескен климаттық жобаларды іске қосуды және ортақ әлеуметтік кеңістікті қалыптастыруды ұсынып, аймақтың 2050 жылға дейінгі дамуының сценарийлерін ұсынды. Аймақ елдері бұл бастамаларды қолдап, ынтымақтастыққа дайын екендіктерін білдірді.
Тәжікстан мен Қырғызстан дәстүрлі тоқыма өнерін — икат пен абра матасын қорғау үшін бірлескен одақ құруды қарастыруда. 2026 жылға қарай ұжымдық тауар белгілерін тіркеу және бұл брендтерді халықаралық көрмелерге шығару жоспарлануда.
Форум Бірыңғай аймақтық нарықты қалыптастыруға серпін болды. Сарапшылар алдағы Орталық Азия мемлекеттері басшыларының Консультативтік кездесуінде талқылау үшін инвестициялық кеңес құру, су және климат саясатын үйлестіру және көліктік негізді әзірлеу бойынша ұсыныстар дайындайды.
