Қазақстан халықаралық деңгейдегі қаржылық қылмыстарға қарсы күресті күшейтуде

Қазақстан қаржылық қылмысқа қарсы күресті күшейтіп, нәтижесінде 14,4 миллион еуро көлеміндегі цифрлық активтерді тәркілеп, 81 заңсыз ақша шығару желісін анықтады. Бұл туралы Қазақстанның Қаржылық мониторинг агенттігі (ҚМБ) хабарлады.
Қазақстанның Қаржылық мониторинг агенттігі мәліметтері бойынша, бұл көлеңкелі платформаларды Қазақстан, Ресей, Украина және Молдовадағы қылмыстық топтар есірткі саудасынан және онлайн алаяқтықтан түскен кірістерді жылыстату үшін пайдаланған.

Агенттік бұл схеманы көп сатылы процесс деп сипаттайды. Есірткі саудагерлері мен киберқылмыскерлер алдымен өз кірістерін, фиат немесе криптовалюта болсын, айырбас әмияндарына аударған, онда қаражат конвертацияланған және олардың шығу тегін жасыру үшін бірқатар транзакциялар арқылы өңделген.

«Бұл заңсыз биржалар кәсіби ақша жылыстатушылар ретінде жұмыс істейді, қылмыстық кірістерді қолма-қол ақшаға айналдырады және шетелге аударады. Олар қарапайым адамдарға тиесілі банк шоттары мен әмияндарды пайдаланады», — делінген ҚМБ мәлімдемесінде.

Қазақстан заңнамасына сәйкес, тек Астана қаржы қызметтері басқармасы (AFSA) лицензиялаған және ұлттық банк жүйесіне интеграцияланған платформалардың жұмыс істеуіне рұқсат етіледі. Агенттік киберқауіпсіздік пен жеке деректерді қорғауға үлкен мән береді.

«Лицензиялау кезінде AFSA клиенттік активтердің қауіпсіздігін қатаң тексереді, клиенттік шоттарды бөлуді және IT инфрақұрылымының аудитін қатаң киберқауіпсіздік стандарттарына сәйкестігін талап етеді», — делінген мәлімдемеде.

Дүйсенбідегі жағдай бойынша, 12 криптовалюта биржасын қоса алғанда, 27 цифрлық активтерге қызмет көрсетушіге (DASP) Қазақстанда жұмыс істеуге рұқсат етілген. Барлығы үздіксіз қаржылық мониторингке және ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы күрес ережелеріне сәйкестікке бағынады.

Қаржылық мониторинг агенттігі сонымен қатар заңсыз қаражатты қолма-қол ақшаға айналдыруға мамандандырылған 81 жасырын топты анықтады, олардың жалпы транзакция көлемі 38,5 миллион еуродан асады.

Қаржылық мониторинг агенттігі төрағасының орынбасары Қайрат Бижанов қолма-қол ақша алу өсіп келе жатқанын және биыл 21 миллиард еуроға жететінін, бұл 2024 жылмен салыстырғанда 1,6 миллиард еуроға көп екенін атап өтті. Банкоматтар бұл жүйедегі негізгі осалдық болып саналады.

Бижанов жасырын аударымдар жүйе арқылы ақша жіберушіні немесе алушыны анықтамай өтуге мүмкіндік беретіндіктен, негізгі мәселе болып қала беретінін атап өтті.

Бұл мәселені шешу үшін Қаржылық мониторинг агенттігі және Қазақстан Ұлттық банкі жаңа қауіпсіздік шараларын енгізуде.

500 000 теңгеден (802 еуро) асатын қолма-қол ақша салған кезде пайдаланушылар жақын арада жеке сәйкестендіру нөмірін енгізуі керек болады. 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап банктер банкоматтардан бейнежазбаларды кемінде 180 күн сақтауы керек.

«Сонымен қатар, бет-әлпетті немесе саусақ ізін тануды қолдана отырып, биометриялық тексеру мүмкіндігі қарастырылуда. Бұл шаралар жасырын транзакциялар үшін олқылықтарды жоюға көмектеседі», — деді Бижанов.

Билік органдары сондай-ақ 18 заңсыз темекі және алкоголь өндірісі нысанын бұзып, 27 миллион еуроға бағаланған мұнай өнімдерін заңсыз экспорттаудың алдын алды.

Құқық қорғау органдары 2024 жылдан бері Қазақстанда тыйым салынған 19 миллион еуроға бағаланған вейпті тәркіледі және 11 онлайн казиноны қоса алғанда, 62 жасырын құмар ойын мекемесін жапты.

«Қаржылық бұзушылықтардың айтарлықтай бөлігі жалған компаниялардың қызметіне байланысты», — деп қосты Бижанов. Соңғы үш жылда салық органдары 450 миллион еуроға бағаланған 30 000-нан астам жалған транзакцияларды жүзеге асырған осындай 3600 ұйымды тіркеуден шығарды.

Билік елдің тез цифрландырылатын қаржы жүйесін бақылауды күшейткендіктен, Қазақстан биылғы жылдың соңына дейін көлеңкелі экономиканың үлесін ЖІӨ-нің 15%-ына дейін төмендетуді көздеп отыр.