Өзбекстан Америка Құрама Штаттарынан шағын ядролық реакторлар сатып алады
АҚШ Мемлекеттік департаменті 6 қарашада Вашингтонда Өзбекстан мен АҚШ президенттері Шавкат Мирзиёев пен Дональд Трамп арасындағы келіссөздерден кейін қол жеткізілген бірнеше келісімдердің мазмұндарын жариялады.
Мәлімдемеге сәйкес, екі үкімет екі елдің тұрақтылығы мен өркендеуін қамтамасыз етуге бағытталған экономикалық, қауіпсіздік және гуманитарлық салалардағы кешенді ынтымақтастықты нығайту үшін жұмыс істеп жатыр.
Президент Трамп келісімдерді, соның ішінде Америка Құрама Штаттары үшін маңызды минералдарды қамтамасыз етуге және энергетикалық серіктестікті дамытуға бағытталған келісімдерді құптады, делінген мәлімдемеде.
Келісімдерге мыналар кіреді:
Америка Құрама Штаттарының бірлесіп игерілген минералды кен орындарына басымдықпен қол жеткізуі және маңызды минералды кен орындарының бірлесіп жасалған карталары бойынша деректер алмасуы;
маңызды минералдар мен сирек кездесетін жер элементтерін жеткізу тізбегін нығайту үшін Америка Құрама Штаттары мен Өзбекстанға 400 миллион долларға дейін инвестиция салу туралы келісім;
Өзбекстанның АҚШ энергетикалық компанияларынан шағын ядролық модульдік реакторлар сатып алу туралы міндеттемесі.
2025 жылдың мамыр айында АҚШ Ядролық реттеу комиссиясы қуаты 77 МВт болатын NuScale Power Module шағын модульді реакторының (SMR) жаңа нұсқасын мақұлдады. 2023 жылдың басында реттеуші орган 50 МВт нұсқасын сертификаттады, бұл АҚШ-та ресми мақұлдау алған алғашқы SMR жобасы болды.
Сонымен қатар, АҚШ-та орналасқан Air Products компаниясы Өзбекстанда метанол зауытының құрылысына 3 миллиард долларға дейін инвестиция салуды жоспарлап отыр. Компания 2019 жылы Өзбекстанда метанолдан олефиндерге дейінгі жобаны құру мүмкіндігін зерттеді. Үкімет табиғи газды өңдеуді және жоғары қосылған құнды мұнай-химия өнімдерін өндіруді жоспарлап қойған болатын.
2023 жылдың мамыр айында MTO Gas Chemical Complex жобалық компаниясы Air Products компаниясымен келісімге қол қойды. Ташкентте қол қойылған құжат метанол зауытын салуды көздейді. «Метанол аралы» деп аталатын жоба Бұхара облысында метанолдан олефиндер өндіретін газ-химия кешенінің негізгі құрамдас бөлігіне айналады.
Тараптар сондай-ақ халықаралық қылмыс пен есірткі тасымалына қарсы күресте, соның ішінде құқық қорғау органдары арасында жедел ақпарат алмасу және американдық жабдықтарды сатып алу арқылы аймақтық қауіпсіздікті нығайту саласында ынтымақтастық орнатуға келісті.
Өзбекстан сондай-ақ үш жыл ішінде АҚШ-тан 5 миллиард долларға автомобиль компоненттерін сатып алуды жоспарлап отыр, ал американдық компаниялар UzAuto Motors компаниясын жекешелендіруге қатысуы мүмкін. Компания 2026 жылдың бірінші тоқсанында аукционға шығарылуы керек.
Бұрын хабарланғандай, Uzbekistan Airways компаниясының жалпы құны 8,5 миллиард доллар болатын 22 Boeing 787 Dreamliner ұшағын сатып алуға келісімшарттарға қол қойылды, сондай-ақ Өзбекстанның АҚШ-тан 2 миллиард долларға дейінгі ауылшаруашылық техникасын импорттау туралы міндеттемесі қабылданды.
Америкалық бизнес көшбасшыларымен кездесуде Өзбекстан Президенті Америка Құрама Штаттарымен ынтымақтастықтың төрт басым бағытын атап өтті: энергетика, стратегиялық шикізат, логистика және IT. Оның айтуынша, елде жаңартылатын энергия көздерін дамыту энергия шығындарын 15%-ға төмендетеді, бұл оны аймақтағы ең арзан энергия көздерінің біріне айналдырады.
Сонымен қатар, 2026 жылдан бастап АҚШ азаматтарына Өзбекстанға 30 күндік визасыз саяхат режимі беріледі. Өзбекстан АҚШ-пен азаматтары мен бизнесі үшін визалық рәсімдерді жеңілдету мәселесін талқылайды, деді көлік министрінің орынбасары Жасурбек Чориев. Ол сондай-ақ жаңа Boeing ұшақтарын сатып алу арқылы ел ұшу желісін кеңейтуді, соның ішінде басқа Америка қалаларына да кеңейтуді жоспарлап отырғанын мәлімдеді.
Ол Boeing компаниясымен 22 кең фюзеляжды Boeing 787-9 Dreamliner ұшағын жеткізуге арналған ірі келісімшартты атап өтті. Болашақта жаңа ұшақтардың қосылуы ұзақ қашықтыққа ұшу желісін, соның ішінде Америка қалаларына да кеңейтуге мүмкіндік береді, деді министрдің орынбасары. Қазіргі уақытта Uzbekistan Airways Ташкент пен Нью-Йорк арасында тікелей рейстерді орындайды.
Жасурбек Чориев елдер арасында қол қойылған келісімдер туризм мен іскерлік байланыстарды дамытуға ықпал ететінін мәлімдеді. Қазіргі уақытта визасыз саяхат тек 55 жастан асқан АҚШ туристеріне ғана қолжетімді. Өзбекстанға туристер ағынын күрт арттыруға шақырған 15 мамырдағы президент жарлығында Сыртқы істер министрлігіне елге кіретін АҚШ азаматтары үшін виза талаптарын жеңілдету бойынша АҚШ-пен келіссөздер бастау тапсырылды.
