Ресей мен Қазақстан білім беру саласындағы әріптестікті нығайтуда
Бұл саладағы екіжақты ынтымақтастық сыртқы саяси дауылдар мен ішкі саяси қайшылықтарға қарамастан сақталып қана қоймай, дәйекті түрде дамып, тереңдей түсуде.
Бұл саланы Қазақстан мен Ресей арасындағы ынтымақтастық жөніндегі үкіметаралық комиссия аясында жұмыс істейтін білім және ғылым жөніндегі кіші комитет және ҚР Білім және ғылым министрлігі жанындағы Шетелдік университеттермен стратегиялық әріптестік жөніндегі кеңес реттейді. Қазақстан-Ресей Сарапшылық кеңесі гуманитарлық салада білім беру бастамаларын талқылау және диалогты қолдау үшін қосымша алаң ретінде қызмет етеді.
50 ресейлік және 60 қазақстандық университетті 1882 келісім, 34 білім беру және ғылыми бағдарлама, 41 бірлескен білім беру жобасы және 32 белсенді қос дипломдық жобалар байланыстырады.
Биыл Ресей шетелдік студенттерге 2000 білім грантын бөлуде. Грант беру тек тегін білім беруді ғана емес, сонымен қатар ұшу, тұру, сақтандыру және ұлғайтылған стипендия шығындарын жабуды білдіреді. Бұл көрсеткіш жыл сайын өсуде. Жоспар бойынша 2028 жылға қарай шетелдіктер үшін арнайы гранттық орындардың жалпы саны 5 мыңға дейін ұлғаюы тиіс. Бұл жаңашылдыққа қоса, Ресейде дәстүрлі түрде жо,ары оқу орындарындағы квоталық орындарды қазақстандықтар үшін арнайы сақтайтынын есте ұстаған жөн: осылайша, 2025 жылы Қазақстаннан келген талапкерлер үшін арнайы 800 квоталық орын бөлінген болатын.
Наурызда Астанада «Ресейде оқу» алтыншы көрмесі өтті, оның аясында 43 жетекші ресейлік жоғары оқу орындарының, соның ішінде МГИМО, MИФИ, Қазан, Томск және Санкт-Петербург университеттерінің өкілдері қазақстандықтарға 300-ден астам білім беру бағдарламалары мен бағыттарын ұсынды. Ресейлік жоғары оқу орындары да Ханойдағы Пушкин орталығында жұмыс істеп тұрғандай, Қазақстанда талапкерлер үшін жоғары оқу орнына дейінгі дайындық орталықтарын ашуды жоспарлап отыр. Бұл орталықтарда талапкерлер оқуға түсу емтихандарын одан әрі сәтті тапсыру үшін орыс тілін және бейіндік пәндерді тереңдете оқи алады.
Қазақстан да шетелдік, оның ішінде ресейлік жоғары оқу орындарында оқуға грант бөледі – мысалы, биыл 2090 грант бөлінді. Еске сала кетейік, 2022 жылдан бастап Қазақстанның «Болашақ» мемлекеттік бағдарламасына Ресейдің ең үздік техникалық жоғары оқу орындарының қатары енгізілген, оның аясында ең болашағы зор және дарынды қазақстандық студенттер шетелге оқуға жіберіледі.
Сонымен қатар, қазақстандық талапкерлер кез келген ресейлік жоғары оқу орнына өз бетінше құжат тапсырып, емтихан тапсыра алады, өйткені Ресей Федерациясының барлық ЖОО-да отандастар үшін бюджеттік орындар қарастырылған. Ресейдің жоғары оқу орындарында барлығы 60 мыңға жуық қазақстандық студент оқиды, соңғы бірнеше жылда бұл көрсеткіш тұрақты болып қалды. Бұл қатарға Ресейде тікелей білім алып жатқан қазақстандықтар ғана емес, сонымен қатар Қазақстандағы ресейлік жоғары оқу орындарының филиалдарында оқитындар да бар.
Қазіргі уақытта Қазақстанда Ресейдің сегіз жоғары оқу орнының филиалдары жұмыс істейді: Астанадағы Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті, Байқоңырдағы Мәскеу авиациялық институты, Алматыдағы MИФИ ұлттық зерттеу ядролық университеті, Тараздағы Ресейдің Менделеев атындағы химия-технологиялық университеті, Астанадағы МГИМО, Атыраудағы Губкин атындағы Ресей мемлекеттік мұнай және газ университеті, Челябідегі Қостанай мемлекеттік университеті. Алматы қаласындағы Санкт-Петербург мемлекеттік кәсіподақтар университеті.
Жоспарларға сондай-ақ мәдениетаралық білім беруге және медицина және IT мамандарын дайындауға баса назар аудара отырып, Ресей Халықтар достығы университетінің филиалын ашу, сондай-ақ ядролық физика және энергетика мамандарын дайындау үшін Ресей техникалық университеттерінің филиалдарын ашу бар. Соңғысы, әсіресе, «Росатом» компаниясының Қазақстандағы бірінші АЭС құрылысының басталуы аясында өзекті болып отыр: 8 тамызда Алматы облысындағы Үлкен ауылында ВВЭР-1200 реакторы бар ірі атом электр станциясының құрылысына инженерлік ізденістер мен жобалық құжаттаманы дайындау басталды. Айта кетейік, бұған дейін «Росатом», Ресей энергетикалық университеті және ҚазҰУ-дың қатысуымен бірқатар бірлескен ғылыми жобалар, білім беру бағдарламалары мен тағылымдамалар басталған.
Білім беру саласындағы ынтымақтастық екі жақты, Қазақстан да ресейлік студенттерді қабылдайды: республикада Ресейден келген 1600-ге жуық студент оқиды. Ал биыл Қазақстан солтүстік көршісінің аумағында өзінің академиялық қатысуын кеңейтті. Достоевский атындағы Омбы мемлекеттік университетінің базасында ашылған әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің филиалында қыркүйек айында алғашқы 75 студент оқуын бастайды. Филиал орыс, қазақ және ағылшын тілдерінде оқытылатын «Қазақ филологиясы», «Кеден ісі» және «Халықаралық құқық» сияқты бағдарламалар бойынша бакалавриат пен магистратураны ұсынады. Шекаралас аймақтар үшін кадрлар даярлауға баса назар аударылады.
Ресей Федерациясының аумағында басқа қазақстандық жоғары оқу орындарының филиалдарын құру мәселесі де талқылануда, әлеуетті үміткерлер қатарында Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті мен Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті де бар, екеуі де ресейлік жоғары оқу орындарымен белсенді ынтымақтастықта.
Жалпы, екі ел арасындағы бұл саладағы ынтымақтастық тұрақты дамып келеді. Оны тереңдету үшін жақсы негіз бар, ең бастысы, жеке бизнестің, мемлекеттік корпорациялар мен кәсіпорындардың, сондай-ақ екі елдің қарапайым азаматтарының мемлекетаралық білім беру ынтымақтастығын кеңейтуге деген сұранысы Қазақстандағы да, Ресейдегі де саяси ерік-жігермен сәйкес келетін сирек жағдай.
Еске салайық, өткен жылы Ресей мен Қазақстан басшыларының келіссөздері кезінде Қасым-Жомарт Тоқаев Ресейде қазақ мектептерін салу және Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде «ресейлік қатысумен» мектептер салу перспективалары талқыланғанын мәлімдеген болатын. Және бұл ретте Қазақстан Президенті орыс тілінің халықтарымызды біріктіретін маңызды фактор ретіндегі рөлін ерекше атап өтті. Бірақ бұл фактор өз маңызын сақтап қалуы үшін екі ел де күш салуы керек.
