Қырғызстан Министрлер Кабинетінің Төрағасы ЕАЭО-ны 2030 жылға дейін дамытудың басым бағыттарын атады
Шолпан-Атада өтіп жатқан Еуразиялық үкіметаралық кеңестің (ЕҮАК) кеңейтілген құрамдағы кезекті отырысында Министрлер Кабинетінің Төрағасы – Қырғыз Республикасы Президенті Әкімшілігінің Басшысы Адылбек Қасымалиев сөз сөйледі.
Министрлер кабинетінің басшысы өз сөзінде жиынға қатысушылардың барлығын қырғыз жерінде, Еуразияның інжу-маржаны Ыстықкөлдің жағасында қарсы алды. Министрлер кабинеті басшысы өз сөзінде:
Біздің іс-шараларымызға қатысуға, еуразиялық экономикалық интеграцияның күн тәртібіндегі өзекті мәселелерді талқылауға мүмкіндік тапқаныңыз үшін алғыс айтқым келеді. Өткен онжылдық біз үшін қиын болды және әртүрлі оқиғаларға толы болды.
Саудадағы протекционизм мен санкциялардың күшеюінің жаһандық процестері жалғасуда, бұл өз кезегінде қаржы нарықтарының бөлшектенуіне, дәстүрлі жеткізу тізбегінің бұзылуына, шикізат пен азық-түлік тауарлары бағасының өсуіне әкеледі.
Осындай қиын жағдайларда үкіметтеріміздің бірлескен күш-жігерінің, тараптардың тығыз ынтымақтастығы мен іскер топтың белсенді қатысуының арқасында біз Одақтағы прогрессивті экономикалық өсу үрдісін сақтай алдық.
Осылайша, ЕАЭО құрылған 10 жыл ішінде біздің Одақтың ішкі жалпы өнімі 18 пайызға өсіп, 2,5 триллион АҚШ долларынан асты. Бұл ретте өнеркәсіп өндірісі 30 пайызға дерлік өсті, ауыл шаруашылығы өнімдерінің өсімі 25 пайызды құрады, Одақтағы өзара тауар айналымы 2 еседен астам өсті. Бұл ретте Қырғыз Республикасының ЖІӨ нақты мәнде 1,5 есеге, жан басына шаққандағы ЖІӨ екі есеге өсті. Осы уақыт ішінде біз ЕАЭО елдерімен өзара сауда көлемін екі есеге арттырдық. Елімізде өнеркәсіп өндірісі 55 пайызға, ауыл шаруашылығы өнімінің көлемі 23 пайызға өсті. Әрине, тұрақты экономикалық өсу көрсеткіштері біздің елдеріміздегі тексерілген және дұрыс жүргізілген мемлекеттік экономикалық және ақша-несие саясатының нәтижесі ғана емес, сонымен қатар экономиканың барлық салаларындағы қарқынды дамып келе жатқан сауда-экономикалық және кооперациялық ынтымақтастықтың нәтижесі болып табылады. ЕАЭО органдары деңгейінде уақтылы қабылданған шаралар қосымша оң нәтиже берді.
Өнеркәсіптік кооперация, кедендік-тарифтік-техникалық реттеу, салалық кооперация және Одақтың дамуына әсер ететін басқа да салаларда бірқатар шешімдер дайындалып, қабылданды. Осы тұрғыда әріптестерімізге Еуразиялық экономикалық комиссияның Үкіметаралық кеңесі, Кеңесі және Алқасы аясындағы тиімді жұмысы үшін алғыс айтқым келеді. 10 жыл ішінде Одақ әлемдік экономиканың сәулетінде экономикалық дамудың маңызды орталығы ретінде қалыптасты. Бұған белсенді дамып келе жатқан халықаралық ынтымақтастық дәлел: 4 мемлекет бақылаушы-мемлекеттік мәртебе алды, 7 сауда келісіміне қол қойылды, оның 2-і – Моңғолия және Біріккен Араб Әмірліктерімен – ағымдағы жылдың маусым айында Жоғарғы Кеңес аясында қол қойылды.
Комиссия сонымен қатар ондаған елдермен және негізгі халықаралық ұйымдармен және интеграциялық бірлестіктермен ынтымақтастықты рәсімдеді. Осы тұрғыда Еуразияның негізгі интеграциялық және мемлекетаралық бірлестіктерімен – ШЫҰ, АСЕАН, ТМД-мен жүйелі диалогты дамытуға, сондай-ақ басқа макроөңірлердегі, соның ішінде Африкалық одақтағы серіктестермен ынтымақтастыққа назар аудару маңызды.
Бүгін біз ЕАЭО аясындағы климаттық күн тәртібін реттеу мәселелері бойынша Тәсілдерді іске асыру туралы баяндаманы қабылдап жатырмыз. Біз бірауыздан көміртегі реакциясының қалыптасуы Одақ ішінде кедергілердің пайда болуына әкелмеуі керек деген пікірде. Бұл ретте, әлеуметтік-экономикалық даму деңгейін және тұрақты даму саласындағы басымдықтардың ерекшеліктерін ескере отырып, осы саладағы ерікті мемлекетаралық стандарттарды әзірлеу кезінде мұндай стандарттарды ұлттық жағдайларға икемділік пен бейімдеуді қамтамасыз ету маңызды деп есептеймін.
Ағымдағы жыл 2020 жылы қабылданған Еуразиялық экономикалық интеграцияны дамытудың 2025 жылға дейінгі стратегиялық бағыттарын іске асырудың қорытынды жылы болып табылады. Одақ үшін жоғары даму көрсеткіштерін қамтамасыз етуге мүмкіндік берген Стратегия аясындағы бірқатар негізгі міндеттер мен шаралардың іске асырылуын қанағаттанушылықпен атап өткім келеді.
Сонымен бірге, жыл соңына дейін Комиссия елдеріміздің үкіметтерімен бірлесе отырып, біз Стратегияда алға қойған мақсаттарға қол жеткізуді және барлық міндеттерді жүзеге асыруды қамтамасыз етуі тиіс. Әрине, объективті себептермен 2025 жылдың соңына дейін орындалмайтын міндеттер бар. Алдағы бесжылдықта оларды жүзеге асыру бойынша жұмысты жалғастыру қажет деп есептеймін. «Еуразиялық экономикалық жол» Декларациясының контекстінде қол жеткізгенді сақтап қана қоймай, жаңа дәуір сын-қатерлеріне жауап беретін тұрақты және теңгерімді даму моделін бірлесіп құруымыз қажет. Жаһандық экономикадағы күрделі трансформация процестерін ескере отырып, 2030 жылға қарай ЕАЭО-ны экономикалық және технологиялық дамудың жоғары деңгейін және мүше мемлекеттер халқының әл-ауқатын қолдай отырып, көпполярлы әлемнің үйлесімді дамыған полюсіне айналдыруға ұмтылуымыз қажет.
Менің ойымша, біздің бірлескен дамуымыздың маңызды аспектілеріне қысқаша тоқталуға рұқсат етіңіздер.
Біріншіден, жұмсарту бағытында шағын экономикасы бар елдерде жүзеге асырылатын бірлескен өнеркәсіптік кооперация жобаларын қаржыландыруды таңдаудың кейбір шарттарын қарастыру қажет. Президентіміз, құрметті Садыр Нұрғожоұлы Жапаров таяуда Минскіде өткен Еуразиялық экономикалық форумда сөйлеген сөзінде осыған назар аударды. Осыған байланысты Комиссияға тараптардың үкіметтерімен бірлесе отырып, алынған жобаларды қарау тәжірибесін ескере отырып, технологиялық жабдықтарды, материалдар мен жинақтаушы бұйымдарды жеткізу өлшемдерін, ынтымақтастық жобасына қатысушы елдердегі қатысушылардың ең аз санына қойылатын талаптарды, субсидияларды қаржылық қамту үлестерін және басқа да стандарттарды әзірлеуді ұсынамын.
Екіншіден, үлкен Еуразияның біртұтас көліктік-логистикалық кеңістігін қалыптастыру және оның халықаралық көлік дәліздеріне интеграциялану қарқынын бәсеңдетпеу маңызды. Өйткені, бұл көлік көптеген экономикалық ресурстардың – шикізаттың, отынның, азық-түліктің, өнеркәсіп тауарларының болуын қамтамасыз етеді. Және, әрине, бұл ЕАЭО елдері азаматтарының ұтқырлығына ықпал етеді. Халықаралық логистикалық жүйеде тұрақтылықты одан әрі қамтамасыз ету үшін ЕАЭО инфрақұрылымдық интеграциясының басым жобаларын іске асыру тетіктерін айқындай отырып, іске асыруды бастау қажет. Біздің елдеріміз арасындағы көлік артерияларының конъюгациясы мен өзара бірін-бірі толықтыруын қамтамасыз ету, оның ішінде мультимодальды бағыттарды біріктіру арқылы біз қосымша жүк ағындарын тартып, экономикаларымыздың дамуында синергетикалық әсерге қол жеткізе аламыз деп ойлаймын. Сонымен қатар, бұл үдерісте біздің елдеріміз арасындағы өткізу пункттерінің инфрақұрылымын үйлестірілген дамыту маңызды рөл атқарады. Сарапшылардың бағалауы бойынша, шекарадағы кідірістерді 50 пайызға қысқарту экспорттың 20 пайызға артуына әкеледі. Тауарлардың еркін қозғалысы принципін қамтамасыз етумен қатар олардың қозғалу жылдамдығын да ұмытпау керек.
Үшінші. Біз физикалық инфрақұрылымды дамытумен қатар цифрлық деп аталатын инфрақұрылымды да жетілдіруіміз керек. Дегенмен, бұл әлеуетті іске асыру үшін бізге қажетті қолайлы жағдайлар жасау керек. Біз экономикамызды «ақшыл» ететін, бизнес үшін транзакциялық шығындарды айтарлықтай төмендететін және арамыздағы сенімді арттыратын біртұтас цифрлық кеңістікті одан әрі дамыту бойынша жұмысымызды жандандыруымыз керек. Айтпақшы, күн тәртібіміздің аясында біз кедендік ынтымақтастық бойынша бірнеше мәселені қарастырдық және біз өте оң нәтижелерді көріп отырмыз, соның ішінде кедендік рәсімдерді цифрландырудың арқасында. Жоғарыда айтылған ұсыныстармен қатар, біртұтас еңбек нарығын қалыптастыру мәселесі де аз емес. Әлемде еңбек өнімділігінің деңгейі экономикалық дамудың маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. Экономикалық өсу жағдайында біздің елдеріміз еңбек ресурстарының, әсіресе жоғары біліктілік ресурстарының тапшылығын бастан кешіруде, әртүрлі шектеуші факторлардың фонында жұмыс күшінің ұтқырлығы төмендеуде.
Еуразиялық интеграция мақсаттарының бірі – ЕАЭО шеңберінде еңбек ресурстарының еркін қозғалысын қамтамасыз етуді жүзеге асыру үшін жасалған жағдай – үлкен жетістік. Қырғыз Республикасы бірыңғай еңбек нарығын жақсартуға, жұмысшылардың біліктілігін арттыруға және соның нәтижесінде еңбек өнімділігін арттыруға бағытталған барлық бастамаларды қолдайды.
Біз ЕАЭО-ның бірыңғай еңбек нарығын одан әрі ырықтандыру мен дамытуды және Одаққа мүше мемлекеттердің жұмыс істейтін азаматтарының мобильділігін арттыруды қамтамасыз етуді жақтаймыз. Сөзімді қорытындылай келе, мен бізге жемісті жұмыс тілеймін және бұл үшін барлық қажетті жағдайларды жасауға дайынмын».-деді ол.
