Өзбекстан Президенті Ш. Мирзиёев тоқыма өнеркәсібіне «100 күндік қолдау» жариялады

Өзбекстан президенті Шавкат Мирзиеев тоқыма өнеркәсібін қолдау үшін «өзекті жүз күн» жариялады, деп хабарлады республика басшысының баспасөз хатшысы Шерзод Асадов.

Бұл туралы тоқыма өнеркәсібінде экспорттық мүмкіндіктер мен резервтерді пайдалану мәселелеріне арналған бейнеконференция барысында белгілі болды.

Бұл секторда 500 мыңнан астам адам жұмыс істейді – бұл салада жұмыс істейтіндердің 20%.

Атап өткендей, халықаралық жағдайды ескере отырып, өндіріс көлемін, жұмыс орындарын және экспорттық позицияларды сақтау бойынша шұғыл шараларды талап ететін өндіріс пен экспорт көрсеткіштерінің баяулауы байқалады.
2022 жылы басталған мақтаның әлемдік бағасының құлдырауы кластерлер үшін қиындықтар туғызуда: соңғы үш жылда баға тоннасына 3 мың доллардан 1,5 мың долларға дейін төмендеді.

Кәсіпкерлер жаңа егіннің есебінен ескі қарыздарын өтеп жатыр. Бұл жағдайдан шығу үшін мақта шикізатын сатып алуға 2022-2023 жылдарға арналған жеңілдетілген несие үш есе ұзартылды, сонымен қатар өткен жылы мақта бағасын қолдау үшін тоннасына 1 миллион сум субсидия бөлінді.

Мемлекет басшысы әлемдік нарықтағы бағаның күрт құлдырауы бүгіннен басталмағанын, экономикалық блок ғылыми ұйымдармен бірлесе отырып, бұл мәселеге қатысты түрлі сценарийлер мен шешімдерді алдын ала дайындау керектігін атап өтті.
Президент талшықты өңдеуге жеткілікті қуаттылығы жоқ, арзан мемлекет қаржысы есебінен мақтаны алыпсатарлық жасап жатқандардың қызметін сынға алды.

Тоқыма кәсіпорындарының коммерциялық несиелер бойынша 2,2 млрд доллар қарызы бар. Бұл ретте несиелердің 90-95 пайызы шетел валютасында болса, кәсіпорындардың 16 пайызы ғана халықаралық сертификатқа ие.

«Осындай жағдайда кәсіпорындар сыртқы нарықта бәсекеге түсіп, несиені қалай өтейді? – деп сұрады Президент.

Сондай-ақ, әр өңірде дайын өнім шығаратын 10-15 кәсіпорын болса, олардың танымал брендтермен ынтымақтастық орнату және заманауи стандарттарға көшу жұмыстары көптің көңілінен шығатыны айтылды.

Әндіжан, Наманган, Ферғана, Навои және Ташкент облыстарында талшықты өңдеу қуаттылығы өз шикізатының көлемінен 2-2,5 есе артық. Соған қарамастан, әкімдер жіп өндірісі жобаларын аймақтық инвестициялық бағдарламаларға енгізуді жалғастыруда.

Сондай-ақ Өзбекстанның шетелдегі дипломатиялық өкілдіктерінің тоқыма өнімдерінің экспортын белсендірек қолдауының маңыздылығы да сөз болды. Президенттің тапсырмасы бойынша осы салада жұмыс істейтін 200-ден астам кәсіпкердің пікірі зерделенді.

«Оларды толғандырған мәселелермен толық таныстым. Енді оларды шешу жолдарын айтамын. Бүгіннен бастап біз тоқыма өнеркәсібінде «өзекті жүз күн» жариялап жатырмыз», — деді мемлекет басшысы.

Ең алдымен жағдайы нашарлаған жекелеген кәсіпорындарды қаржылық сауықтыру, сондай-ақ өнімнің өзіндік құнын төмендету шаралары белгіленді:

Биыл кластерлерге кепілді қамтамасыз ету шартымен несиелік берешекті өтеу мерзімін 5 жылға дейін ұзартуға рұқсат етілді. Бұл ретте мүлікті кепілге қойған кластерлер тек негізгі қарызды төлейді;

Ауыл шаруашылығы қоры мен банктердің пайдасына есептелген сыйақы негізгі қарызды толық өтегеннен кейін ғана өндіріледі.

Бұл кластерлерге жыл сайын 800 миллиард сумды айналымда ұстауға мүмкіндік береді. Кластерлер негізгі қарызды да, сыйақыны да уақытында өтесе, Қорға арналған пайыздық қаражаттың жартысы кәсіпкерге қайтарылады», — делінген хабарламада.
Сонымен қатар,

2022-2023 жылдарға арналған егін жинау үшін кластерлерге берілген несиелер бойынша 1 тамыздағы жағдай бойынша есептелген 377 миллиард сум көлеміндегі өсімпұл жойылады;

2,2 млрд доллар сомасында коммерциялық кредиттік міндеттемелері бар 144 кәсіпорынның денсаулығын жақсарту бойынша шаралар әзірленетін болады;

қызметін тұрақтандыруға болатын кәсіпорындар үшін несие беру мерзімі 7 жылға дейін ұзартылады;

мақтаны дер кезінде және ысырапсыз жинау үшін шаруаларға тоннасына 1 миллион сум субсидия беріледі. Кәсіпорындар өз қаражатына мақта өсіретін немесе сатып алатын болса, оларға шикізат құнының 10 пайызы өтемақы беріледі.
«Бұдан былай тоқыма тізбегіндегі барлық кәсіпорындар үшін әлеуметтік салық мөлшерлемесі 1 пайыз деңгейінде белгіленді. Сонымен бірге, әлеуметтік тізілімге қойылатын талап жойылып, тоқыма өнімдерінің сатылымдағы міндетті үлесі 90 пайыздан 70 пайызға дейін төмендетілді», — делінген хабарламада.

Қызметкерлерінің балалары үшін балабақша ұйымдастыратын тоқыма кәсіпорындарына жекеменшік балабақшалардағыдай әрбір тәрбиеленушіге субсидия бөлінеді.

Барлық тоқыма кәсіпорындарын электр қуатымен қамтамасыз ету мәселелері алаңдатқандықтан, оларға өз қажеттіліктері үшін орнатылған күн батареяларын желіге қосуға рұқсат етіледі. Осы мақсаттарға 200 миллион доллар көлемінде несие ресурстары бөлінеді, бұл ретте несиелік мөлшерлеменің 10% дейін өтемақы беріледі.

«Біз тоқыма кәсіпорындарына барлық жеңілдіктер береміз. Бірақ, айтқандай, қол шапалақтау екі қол шапалақтағанда ғана естіледі», — деді Мирзиёев.

Ол қазіргі уақытта 15 кластердің талшықты өңдеу қуаты жетіспейтінін, тағы 12 кластердің қуаты жеткіліксіз екенін атап өтті. Мұндай кластерлерде шикізат тапшылығы бар жіп иіру кәсіпорындарымен тиімді ынтымақтастық жүйесін құру керектігі айтылды.

Мұндай кластерлерден қосымша инвестиция тарту және талшықты өңдеу бойынша жаңа жобаларды жүзеге асыру талап етілмейді, сонымен бірге олар тартымды қаржылық тетіктермен қамтамасыз етіледі.

Алайда, кластер осы жүйе аясында талшықты өңдеуді бастамаса, келесі жылдан бастап оның мәртебесі жойылады, мақта жинауға жеңілдікті несие берілмейді.