Қазақстан Республикасы тәуелсіздігін жариялаған сәттен бастап, Азия-Тынық мұхиты аймағындағы алпауыт мемлекеттермен көпвекторлы ынтымақтастықты дамытуға ерекше көңіл бөлді. Бұл орайда Оңтүстік Корея Республикасы (Корея Республикасы) Қазақстан үшін сенімді стратегиялық серіктестердің бірі болып қалыптасты. Екі ел арасындағы дипломатиялық, экономикалық және мәдени-гуманитарлық байланыстар өзара сенімге, экономикалық мүдделер мен ортақ тарихи-мәдени тамырластыққа негізделген.
Қазақстан мен Оңтүстік Корея арасындағы ресми дипломатиялық қатынастар 1992 жылдың 28 қаңтарында орнады. Бұл – Қазақстан тәуелсіздігін алғаннан кейінгі алғашқы дипломатиялық серіктестіктердің бірі болды. Екі ел арасындағы байланыстарды жеделдетуге екіжақты тарихи жақындық, корей диаспорасының Қазақстандағы рөлі және экономикалық өзара қызығушылық ықпал етті.
1993 жылы Алматыда Корея Республикасының елшілігі ашылса, 2007 жылы Сеулде Қазақстанның Елшілігі ашылды.
Екі ел басшылары арасындағы ресми сапарлар стратегиялық серіктестікті нығайтуда маңызды рөл атқарды.
Қазақстан мен Корея БҰҰ, АӨСШК, Азия даму банкі, Халықаралық ядролық қауіпсіздік агенттігі сияқты ұйымдарда тығыз ынтымақтастық орнатқан;
2014 жылдан бастап Корея Республикасы АӨСШК-ның толыққанды мүшесі;
2022 жылы Қазақстан мен Корея арасында «Орталық Азия – Корея» диалогы аясында белсенді дипломатиялық алмасулар өтті.
Қазақстан мен Корея арасында 100-ден астам екіжақты келісімдер мен меморандумдарға қол қойылған. Солардың ішінде:
- Стратегиялық серіктестік туралы бірлескен декларация (2009 ж.);
- Экономикалық әріптестік туралы үкіметаралық келісім;
- Инвестицияларды өзара қорғау туралы келісім;
- Визасыз режим туралы келісім (2014 ж., 30 күнге дейінгі мерзімге).
Қазақстан үшін Кореямен дипломатиялық қатынастың маңызы:
Азиядағы технологиялық көшбасшымен байланыс: Кореяның ІТ, медицина, машина жасау саласындағы жетістіктері Қазақстан үшін тәжірибе көзі.
Ядролық қауіпсіздік саласындағы әріптестік: Қазақстанның ядролық қарудан бас тарту саясаты Кореямен үндес келеді.
Қазақ корей диаспорасы көпір ретінде: Қазақстанда тұратын 100 мыңнан астам корей этносы екіжақты қатынастардың дамуына сеп.
Бейбітшілікті қолдаушы серіктестік: Екі елдің сыртқы саясаттағы бейбіт бастамалары үйлесімді.
Қазақстан мен Корея Республикасы арасындағы экономикалық ынтымақтастық стратегиялық серіктестік деңгейінде дамып келеді. Екі ел бірін-бірі маңызды сауда серіктесі және инвестициялық серіктес ретінде қарастырады. Кореяның жоғары технологиясы мен Қазақстанның табиғи ресурстары өзара толықтырушы факторлар ретінде бағаланады.
Соңғы жылдары екі ел арасындағы сауда айналымы айтарлықтай өсіп отыр. Қазақстан Кореяның Орталық Азия аймағындағы ең ірі сауда-экономикалық әріптесі болып табылады. 2019-2021 жылдар аралығында екі ел арасындағы тауар айналымы 15 млрд. АҚШ долл. құрады.
Экспорт: мыс, ферроқорытпалар, мұнай өнімдері.
Импорт: автокөлік, электроника, медициналық жабдықтар, құрылыс техникасы.
Қазақстан үшін Корея – Азиядағы алғашқы бестікке кіретін сауда серіктесі. 2023 жылы импорт көлемінің артуы Hyundai және LG Electronics компанияларының өндіріс ауқымының кеңеюіне байланысты болды.
1993 жылдан 2024 жылға дейін Кореядан Қазақстан экономикасына салынған тікелей инвестиция көлемі $7,5 млрд-тан асты. Бұл көрсеткіш бойынша Корея Қазақстанның Азиядағы жетекші инвесторларының бірі.
Қазақстан Кореямен бірлесіп бірнеше өндірістік жобалар іске асыруда:
Hyundai Trans Kazakhstan — 2020 жылдан бастап Алматыда жеңіл автокөлік шығару зауыты жұмыс істейді (жылына 45 000 көлік);
KIA Motors — Қостанайда жинау желісі іске қосылды;
Samsung және LG — тұрмыстық техника құрастыру жобалары;
Сонымен қатар, Корея – Қазақстандағы индустриялық-инновациялық даму бағдарламасы аясындағы маңызды серіктес.
Қазақстан өзінің отандық экспортын ілгерілету мақсатында Сеул қаласында өткен «Korea Import Fair 2025» халықаралық импорттық тауарлар көрмесіне қатысты. Кореяның Сауда, өнеркәсіп және энергетика министрлігі мен Кореяның сауда және инвестицияларды дамыту агенттігінің (KOTRA) қолдауымен Корея импорттаушылар қауымдастығы (KOIMA) ұйымдастырған бұл іс-шарада «Air Astana» және «Scat Airlines» әуе компанияларының қызметтері, «Maximus» компаниясының өнімдері және «Lotte Rakhat» фабрикасының шоколады ұсынылды.
Іс-шараға Еуропа, Азия және Африка елдерін қоса алғанда, 40 елден 200-ден астам компания қатысты. Қазақстандық стендті бірнеше жүздеген қатысушылар тамашалап, көптеген корей компаниялары қазақстандық компаниялармен ынтымақтастыққа қызығушылық танытты.
2024 жылдың қорытындысы бойынша Қазақстан мен Корея арасындағы сауда айналымы 3,1 млрд АҚШ долларын құрап, Корея еліміздің ең ірі 10 сауда серіктесінің қатарына енгенін атап өткен жөн.
Корея Қазақстан үшін негізгі туристік нарықтардың бірі екенін атап өткен жөн. 2024 жылы Қазақстанға 40 180 корей азаматы келіп, бұл көрсеткіш 2023 жылмен салыстырғанда 12,8%-ға артты. Сонымен қатар, ел аумағындағы орналастыру орындарында қызмет көрсетілген корейлік туристер саны 26 861 адамға жетіп, өткен жылмен салыстырғанда 12%-ға ұлғайды.
Қазақстанға келетін туристер ағынының артуы визасыз режимнің болуы, Алматы, Астана және Шымкент қалаларына тікелей рейстер санының аптасына 17 рейске дейін артуы, сондай-ақ Қазақстанды корей нарығында белсенді ілгерілету нәтижесінде мүмкін болды.
2022 жылы ҚР Цифрлық даму министрлігі мен Кореяның ІТ министрлігі арасында Smart City, e-Government және Big Data бағыттары бойынша ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды;
«Астана Хаб» технопаркіне 15-тен астам кореялық стартап тартылды;
Корея тәжірибесі Қазақстанда Цифрлық үкімет, қауіпсіз қала, медицина цифрландыруы жобаларына енгізілуде.
Логистика және транзиттік бағыттар
- Қазақстан – Корея үшін Еуропа мен Орталық Азияға шығатын маңызды құрлық дәлізі;
- Транскаспий халықаралық көлік дәлізі (TITR) аясында кореялық тауарлар Қазақстан арқылы Еуропа нарығына жетеді;
- Қытай, Қазақстан және Әзірбайжан арқылы өтетін теміржол бағыттары екі ел арасындағы логистикалық байланысты нығайтады.
Қазақстан мен Корея Республикасы арасындағы экономикалық ынтымақтастық — өзара тиімді және даму әлеуеті зор бағыт. Кореяның технологиялық тәжірибесі, инвестициялық әлеуеті және сауда мәдениеті Қазақстан үшін маңызды ресурс болып табылады. Ал Қазақстан — Корея үшін Орталық Азиядағы энергетикалық тұрақтылық пен транзиттік хаб.
Қазақстан мен Корея арасындағы мәдени байланыстардың терең тамыры бар. Бұл байланыстың қалыптасуына Қазақстандағы корей диаспорасының елеулі рөл атқарғанын ерекше атауға болады. 1937 жылы сталиндік репрессия кезінде Қиыр Шығыстан Қазақстанға күштеп қоныстандырылған корейлер бүгінгі таңда еліміздің толыққанды азаматтары ретінде екі ел арасында «мәдени көпір» болып отыр. 2024 жылғы статистика бойынша Қазақстанда 100 мыңнан астам корей ұлтының өкілдері тұрады.
Білім саласындағы байланыс жыл өткен сайын кеңейіп келеді. Қазақстандық студенттер үшін Корея университеттері үлкен қызығушылық тудырып отыр.
Негізгі бағыттар:
«Global Korea Scholarship» бағдарламасы аясында жыл сайын 50-ден астам қазақстандық студент тегін білім алуда;
Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ, Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ мен Кореяның Сеул, Ёнсе, Ханянг университеттері арасында академиялық алмасу келісімдері бар;
2023 жылы Назарбаев Университеті мен Корея ғылым және технология университеті (KAIST) арасында бірлескен зерттеу жобалары басталды.
2021 жылдан бастап Қазақстанда Кореялық еріктілер бағдарламасы (KOICA Volunteers) іске асырылуда. Олар білім, медицина, экология салаларында жұмыс істейді;
Жастар форумдары, стартап байқаулары, кәсіпкерлік лагерлері ұйымдастырылып келеді;
KOTRA (Корея халықаралық сауда және инвестициялар агенттігі) Астана мен Алматыда жастарға арналған бизнес-білім жобаларын қаржыландыруда.
Медицина және денсаулық сақтау саласындағы ынтымақтастық
2018 жылдан бастап Кореялық дәрігерлер Қазақстанға тұрақты түрде келіп, тегін операциялар және кеңестер өткізуде (Samsung Medical Center, Seoul National University Hospital);
2020 жылы Астана қаласында Корея медициналық орталығы ашылып, заманауи диагностика мен ем жүргізілуде.
«Жасыл» экономика және экология саласындағы ынтымақтастық: Азиялық орман шаруашылығы ынтымақтастығы ұйымы AFoCO Қазақстанға ормандарды қалпына келтіру және өрттің алдын алуда көмектесуге ниетті. Корея 50-60 жыл ішінде ормандарды қалпына келтіру мақсатында 11 миллиард ағаш отырғызып, 2,5 миллион гектар жерді қалпына келтірді. Осы орайда Қазақстан корей тарапына өздерінің бай тәжірибесін пайдалануды ұсынып, олардың технологияларын немесе біз үшін маңызды басқа да мүмкіндіктерді пайдалану мүмкіндігін жеткізу немесе азаматтарымызды тағылымдамадан өтуге шақыру мақсатында оқытуды өткізу мәселелері талқыланды, Сондай-ақ 2024 жылдың мамырында Қазақстан мен Кореяның «жасыл» экономика саласындағы ынтымақтастықты кеңейтуге ниетті екені хабарланды. Қазақстанның Оңтүстік Кореядағы Елшісі мен Корея Сыртқы істер министрінің климаттың өзгеруі жөніндегі орынбасарының кездесуінде тараптар климаттың өзгеруі, орман өртінің алдын алу және су ресурстарын тиімді пайдалану саласындағы ынтымақтастықты талқылады. Дипломаттар «жасыл» экономика және баламалы энергия көздерін кеңінен пайдалану саласындағы жобаларға ерекше назар аударды. Екі ел Жаһандық жасыл өсу институты (GGGI), Азия орман ынтымақтастығы ұйымы (AFoCO), Жасыл климат қоры (GCF) және т.б. сияқты халықаралық ұйымдар аясында ынтымақтасады.
Сонымен қатар, Қазақстан азаматтарының Оңтүстік Кореяға заңсыз еңбек миграциясы екі ел арасындағы күн тәртібіндегі өзекті мәселелердің бірі. Сондықтан Корея үкіметі Қазақстанға еңбек миграциясын жұмысқа орналастыруға рұқсат беру жүйесіне (Employment Permit System – EPS) сәйкес жүргізуді ұсынды.
2024 жылдың қаңтарында Қазақстан Республикасының Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі мен Кореяның Еңбек министрлігі Қазақстанның Оңтүстік Кореяның жұмысқа орналасуға рұқсат беру жүйесіне (EPS) қосылуы туралы келіссөздер жүргізді. Өзара келісім қазақстандықтардың Оңтүстік Кореяда заңды түрде жұмысқа орналасуына, сондай-ақ оларға тең еңбек жағдайлары мен құқықтарын қорғауға мүмкіндік береді. Одан кейін ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитетінің төрағасы Асқарбек Ертаев Оңтүстік Кореяға жұмыс істеуге заңды түрде барған қазақстандықтар үш жылға еңбек шартына қол қоя алатынын айтты.
Наурыз айында Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі Көші-қон комитетінің төрағасы Асқарбек Ертаев «Бірге бөлісеміз» кәсіподақ ұйымының өкілдерімен кездесті. Кәсіподақ Оңтүстік Кореядағы шетелдік еңбек мигранттарының құқықтарын қорғаумен айналысады және Корей кәсіподақтары федерациясының құрамына кіреді. Қазақстандық және корейлік тараптар Оңтүстік Кореяда жұмыс істейтін қазақстандықтардың құқықтарын қорғау саласындағы ынтымақтастық мәселелерін талқылады. Сондай-ақ екіжақты меморандумға қол қою туралы келісімдерге қол жеткізілді. Еңбек келісімін жасау Оңтүстік Кореядағы қазақстандықтардың еңбек және әлеуметтік құқықтарын бұзу жағдайларын анықтау, алдын алу және оларға ден қоюды қоса алғанда, тиімдірек ынтымақтастыққа мүмкіндік береді.
Қазақстан мен Корея арасындағы мәдени және гуманитарлық ынтымақтастық — халықтар арасындағы достық пен сенімнің негізі. Әсіресе жастар, білім және мәдениет саласындағы серіктестік – болашақта стратегиялық қарым-қатынастарды одан әрі тереңдетуге ықпал етеді.
Қазақстан үшін Кореямен ынтымақтастықтың тиімділіктері:
✅ 1. Экономикалық әртараптандыру:
Корея — жоғары технология мен инновация саласында көшбасшы ел. Қазақстан үшін бұл елмен әріптестік экономиканы шикізатқа тәуелділіктен арылтуға мүмкіндік береді.
✅ 2. Инвестициялар мен өндіріс:
Кореялық компаниялар Қазақстанда автокөлік, электроника, медициналық техника, құрылыс және энергетика салаларында зауыттар ашуда. Бұл жаңа жұмыс орындары мен экспорттық мүмкіндіктер әкеледі.
✅ 3. Цифрлық даму:
«Smart City», «e-Gov», «Big Data» салаларында Корея тәжірибесі Қазақстандағы цифрлық трансформацияны жеделдетуге сеп.
✅ 4. Білім және ғылым:
Қазақстандық жастар үшін Корея университеттері жаңа білім мен технологияларға қол жеткізу жолы. Академиялық байланыстар ғылым мен зерттеу салаларын біріктіреді.
✅ 5. Мәдени дипломатия:
Корей мәдениетінің танымалдығы (K-pop, K-drama, корей тағамдары) жастар арасында байланыс орнатуға сеп. Ал Қазақстандағы корей диаспорасы халықтық дипломатияның тірегі.
✅ 6. Транзиттік және сауда мүмкіндіктері:
Қазақстан арқылы Корея Еуропа мен Орталық Азияға, ал Қазақстан Корея арқылы Тынық мұхиты нарығына шыға алады.
✅ 7. Денсаулық сақтау мен медицина:
Кореялық медициналық технологиялар мен қызметтер Қазақстан медицинасының сапасын арттыруға әсер етуде.
Қазақстан мен Корея арасындағы стратегиялық әріптестік — өзара сенімге, даму мүддесіне және халықтар достығына негізделген жан-жақты байланыс. Болашақта бұл қатынасты одан әрі нығайту үшін тұрақты саяси диалогты, экономикалық жобаларды және мәдени-гуманитарлық алмасуды жүйелі жалғастыру қажет.
Қазақстан Республикасы мен Корея Республикасы арасындағы қарым-қатынас — заманауи халықаралық ынтымақтастықтың жарқын үлгісі. Тәуелсіздік алған алғашқы жылдардан бастап Корея Қазақстан үшін Азиядағы сенімді әріптеске айналды. Екі ел арасындағы дипломатиялық, экономикалық және мәдени байланыстар жыл сайын кеңейіп, тереңдей түсуде.
